|
حاجي ميرويس خان نيکه په ١١١٩ هجري قمري کښي د افغانستان ځني ځايونه د ايران د صفوي دولت په لاس کي وه. ددې دولت مشر په کندهار کښي د ګورګين په نامه يادېدئ. ګورګين پر افغانانو ډېر ظلمونه کول. د ده د ډېر ظلمه څخه پښتانه ډېر په تنګ سوي وه. نو پدغه وخت کي د پښتنو مشران سره راټول سوه او يو لوی مجلس يې جوړ کړ. هغه وو چي په ټولو يې حاجي ميرويس خان د قوم په مشري و ټاکه.
حاجي ميرويس خان د پښتنو سره لاس يو کړ، په اول کي يې ګورګين ته نصيحت وکړ خو هغه ونه مانه. ځکه يې د هغه سره جنګ پيل کړ. پدغه جنګ کي ګورګين ووژل سو او پښتانه د پرديو د لاسه خلاص سول. کله چي پښتنو د دښمن د لاسه خپله ازادي واخيسته نو يې د ميرويس خان څخه غوښتنه وکړه چي د پاچاهۍ چاري پر غاړه واخلي. حاجي ميروس خان و نه منله. څو په اخر کي يې د قوم مشري قبوله کړه. حاجي ميرويس خان په خټه ( قوم ) هوتک او د ښالم خان زوی وو چي په ١١٢٧هجري کال کي وفات سو، قبر يې د کندهار د ښار په کوکران کي پروت دئ. |
احمد شاه بابا
احمد شاه بابا په اصل سدوزی او د پلار نوم يې محمد زمان خان وو. احمد شاه بابا په ١١٣٥ هجري کي زېږېدلئ وو. د مور نوم يې زرغونه وو او په پښتونولي يې د خپل زوی روزنه وکړه او ننګيالی يې لوی کړ.
پدغه وخت کي په افغانستان کي يو سم منظم حکومت وجود نه در لود پښتنو يوه ټينګ او زورور حکومت ته اړتيا در لوده څو هغه وو چي د کندهار د شير سرخ بابا په زيارت کي د پښتنو مشران سره را ټول سوه او يوه لويه جرګه يې جوړه کړه١١٦١ هجري.
لوی احمد شاه بابا
پدې مجلس کي ډيري خبري و سوې څو هغه وو چي ددې زيارت ملنګ صابر شاه د غنمو يو وږی را واخيست او د احمد شاه بابا په لنګوټه کي يې ور جګ کړ او احمد شاه بابا يې په پاچاهي و ټاکئ.
احمد شاه بابا چي يو ډېر مهربانه سړی وو د خپل زوی او يوه غريب سړي فرق يې نه کاوه نو ډېر زيات د خلکو د باور او اعتماد وړ وګرزېدئ.
احمد شاه بابا يو غښتلئ لښکر جوړ کړ. د هغه وخت د سياست له مخي يې پر هند حملې وکړې او ډېر ځايونه يې و نيول.
احمد شاه بابا نه يوازي پاچا وو بلکي شاعر هم وو. پر ده باندي خپل هيواد ډېر ګران وو او کله چي به د هيواد څخه ليري وو نو د هيواد په ياد به يې ښه ښه شعرونه ويل چي دلته يې د نمونې په ډول موږ يو څو شعره
راوړو :
ستـــــا د عشق د وينـو ډک سوه ځګرونه
ستا په لاره کښي بــايلي زلمي سرونـــــــه
تــــاتـــــه را سمه زړګی زمـــــا فــــارغ سي
بـــــېله تــــــا مي انـــــدېښنې د زړه مارونه
کــــــه هر څو مي د دنيا ملکونه ډېر سي
زما به هېر نه سي دا ستا ښکلي باغونه
د ډهلي تــخت هېرومــــــه چي را ياد سي
زما د ښکلي پښتونخــــــوا د غرو سرونه
په ١١٨٦ هجري کي پسله شپږويشتو کالو پاچاهۍ څخه مړ سو او دکندهار په ښار کي ښخ سو.
خــوشــال خـــان
کله چي مغلو په هند کي پاچاهي کوله، د ملک شهباز په کور کي يو هلک پيدا شو ، کال ٢ ١٠٢ هجري . پر دې هلک يې خوشال نوم کښېښود.
خوشال د کوچنيوالي څخه زړه ور او هوښيار وو. کله به چي د پلار سره په مجلس کي ناست وو د مشرانو او خپل پلار خبرو ته به يې ښه غوږ نيوه او په خبرو کي به يې ډېر فکر کاوه.
خوشال خان درې وروڼه درلوده. خو تر ټولو وروڼو دی هوښيار او پوه وو. خوشال له کوچنيوالي څخه ډېر زړه ور معلومېده.
د خوشال پوهه او هوښياري ورځ په ورځ زياتېده په شل کلني کي يې ډېر کتابونه ولوستل او د زياتي پوهي خاوند سو. په شل کلني کي يې په شعر ويلو شروع وکړه. شعرونه يې د پښتونولۍ د احساساتو ډک دي.
يوه ورځ ملک شهباز خان خوشال ته وويل، خوشاله زويه، که ته د خپل کام په مشرۍ ومنل شې نو څه به وکړې؟
خوشال ورته وويل، تر څو ژوندی يم د کام او اولس د هوسايني او د هيواد د لوړوالي د پاره به خدمت کوم. دا به زما د پاره د خوښۍ ځای وي چي زه خپل اولس ته خدمت وکړای شم.
کله چي خوشال خان د کام د خوا په مشر ۍ وټاکل شو د هند پاچا اورنګزېب ورته وويل ستا پلار زما په دربار کي ډېر قدر لري. خو پام کوه چي پښتانه د مغلو په مقابل کي سر در څخه پورته نه کړي.
خوشال خان دده وخبري ته غوږ و نه نيوئ او پښتانه يې دمغلو مقابلې ته ودرول.
اورنګزېب چي ددې کاره خبر شو خوشال خان يې بندي کړ او د هند جېل ته يې ولېږه. خوشال خان په هغه جېل کي د غيرته ډک شعرونه وليکل.
خوشال خان د ٧٨ کالو په عمر مړ سو. خو نوم يې تل ژوندی دئ.
د خوشال خان شعرونه خو ډېر دي خو دلته به يې يو شعر ولولئ:
چي ښايست لري په ستورو داسمـــــان نــــــنداره ګــــــــوره
ددې خپل وجود په باغ کي پــــــه هـــــر شان ننداره ګوره
چـــــي هر ګل وتـه نظـر کړې د بـــــاغــــــــوان ننــداره ګوره
راشـــــــه وغــــــــــــړوه سـترګي د جهـــــان نـــنداره ګـــــــــــوره
|
امير امان الله خان امير امان الله خان د افغانستان يو پياوړی پاچا وو. تر ده د مخه د ده پلار چي امير حبيب الله خان نومېدئ پاچا وو. کله چي د ده پلار مړ سو نو يوه ورځ وروسته امان الله خان په ١٩١٩ عيسوي کال کي چي د امير حبيب الله خان دريم زوی وو پاچا سو.
پاچا امان الله لږ وروسته د افغانستان بشپړه آزادي اعلان کړه. د ١٩١٩ عيسوي کال د می پر پنځمه نېټه يې د انګريزانو پر پوستو باندي په درو جبهو کي حملې وکړې چي دغه نو د افغانستان او انګريزانو دريم جنګ دئ. د جنګ د ډېر شدت په نتيجه کي دواړو خواوو سوله سره وکړه. امان الله خان د خپل نيکه امير عبدا لرحمان خان د سياست په خلاف د خپل شمالي ګاونډي ( روسيې ) دوستۍ ته لاس واچاوه. په هيواد کي يې ډېر اجتماعي او سياسي اصلاحات پيل کړه چي د يوې خوا د شوروي سره دوستي او دبلي خوا څخه د امان الله خان دغه ژر اصلاحات او د انګرېزانو پروپاګنده سبب سوه چي خلک دده په مخ کي و درېدل او ښورښونه يې وکړه. هغه وو چي د کابل چاري حبيب الله کلکاني ته چي د سقاو د زوی په نامه مشهور او يو غل وو په لاس ورغلې . او دا چي په هيواد کي د امان الله په مخ کي د انګريزانو د لاس وهنو په سبب نا آ رامي راغله او پاچا امان الله نه غوښته چي انسانان دي ووژل سي نو پسله لسو کالو پاچاهۍ څخه د ١٩٢٩ عيسوي کال د جنوري په مياشت کي د کندهار د لاري څخه د افغانستان څخه ووت او ايټالې ته يې ځان و رساوه او د ژوند تر آخره پوري هلته پاته سو. |
